AI w sądzie i spór o indeksy MSCI

AI coraz mocniej wchodzi do sal sądowych i na rynki

Dwa głośne wydarzenia z USA pokazują, jak szeroko technologia i mechanizmy rynkowe zaczynają wpływać na decyzje instytucji publicznych oraz prywatnych. W Arizonie sąd apelacyjny uchylił wymiar kary w sprawie karnej po tym, jak podczas rozprawy wykorzystano wideo wygenerowane przez AI z udziałem ofiary. Jednocześnie w Waszyngtonie Bitcoin Policy Institute wezwał Kongres do przyjrzenia się temu, jak MSCI decyduje o składzie indeksów giełdowych, które śledzą ogromne strumienie kapitału.

Arizona: wyrok bez zmian, ale kara do ponownego ustalenia

Sąd apelacyjny w Arizonie unieważnił karę 10,5 roku więzienia nałożoną na Gabriela Horcasitasa, skazanego za nieumyślne spowodowanie śmierci po strzelaninie drogowej z 2021 roku. Kluczowy problem nie dotyczył samego wyroku skazującego, lecz tego, że przy ustalaniu kary sędzia wziął pod uwagę materiał wygenerowany z użyciem sztucznej inteligencji.

Chodziło o nagranie przedstawiające Christophera Pelkeya, ofiarę zdarzenia. Rodzina przygotowała syntetyczny materiał, łącząc krótki klip, zdjęcie z pogrzebu oraz narzędzia AI. Scenariusz napisała siostra zmarłego, Stacey Wales, a w filmie pojawił się m.in. komunikat w rodzaju: „w innej rzeczywistości moglibyśmy zostać przyjaciółmi”.

Sąd uznał, że taki materiał mógł wpłynąć na emocjonalną ocenę sprawy i naruszyć bezstronność postępowania. W praktyce oznacza to, że Horcasitas musi zostać ponownie skazany, ale sama odpowiedzialność karna nie została uchylona.

Dlaczego to ważne?

Sprawa pokazuje rosnący problem związany z użyciem syntetycznych dowodów w postępowaniach sądowych. Jeśli materiał wygląda wiarygodnie, ale w rzeczywistości jest rekonstrukcją stworzoną przez AI, może to zmieniać sposób odbioru przez sędziego lub ławę przysięgłych. Z drugiej strony pojawia się też ryzyko odwrotne: prawdziwe nagrania mogą być kwestionowane tylko dlatego, że ktoś zasugeruje ich manipulację.

Coraz większy problem deepfake’ów w sądach

Według przywoływanych danych, ponad 80% spraw sądowych w USA opiera się częściowo na materiale wideo, a jednocześnie wciąż brakuje jednolitych standardów, jak traktować treści wygenerowane lub zmienione przez AI.

W odpowiedzi na ten trend rozwijane są narzędzia do:

• śledzenia pochodzenia materiału,
• oznaczania treści watermarkami,
• wykrywania contentu syntetycznego.

W Unii Europejskiej obowiązują już przepisy, które nakazują oznaczanie części deepfake’ów jako treści wygenerowanych lub zmanipulowanych przez AI. Z kolei w Stanach Zjednoczonych rośnie presja, by sądy szybciej wypracowały własne standardy.

Bitcoin Policy Institute uderza w MSCI

Drugi wątek dotyczy rynków kapitałowych. Bitcoin Policy Institute (BPI) wezwał Kongres USA oraz regulatorów do zbadania, jak MSCI ustala kryteria włączania spółek do indeksów giełdowych. Według BPI decyzje takich dostawców indeksów mają ogromny wpływ na przepływy kapitału, choć nie podlegają takiej samej kontroli jak doradcy inwestycyjni.

Spór rozgorzał po konsultacjach MSCI, które — przy danych z maja 2026 roku — mogłyby doprowadzić do usunięcia Strategy i Metaplanet z indeksu ACWI IMI. W podobnej sytuacji znalazły się też inne spółki, w tym SharpLink, która prowadzi treasury w Ethereum.

MSCI nie ogłosiło jeszcze ostatecznej decyzji. Wyniki konsultacji mają pojawić się 16 października lub wcześniej, a ewentualne zmiany mogłyby wejść w życie przy listopadowej rewizji indeksów. Firma zaznacza jednak, że konsultacja nie musi zakończyć się zmianą metodologii.

Skąd wziął się konflikt?

W centrum sporu znalazło się pojęcie „non-operating company”, czyli spółki nieoperacyjnej. BPI twierdzi, że takie kryterium nie jest jasno zdefiniowane w standardach księgowych US GAAP ani IFRS, a więc może być stosowane w sposób uznaniowy.

Strategy z kolei uznała propozycję MSCI za błędną i zasugerowała, że może ona być wymierzona w firmy budujące crypto treasury. Według wyliczeń przywoływanych w debacie wpływ takiej decyzji na samą spółkę byłby ograniczony, ponieważ fundusze związane z MSCI GIMI posiadają około 3,1% jej akcji. Problem jest jednak szerszy: chodzi o to, kto faktycznie decyduje o przepływie pieniędzy do spółek śledzonych przez fundusze indeksowe.

Dlaczego indeksy stały się politycznym tematem

BPI przypomina, że trzy największe firmy indeksowe — MSCI, S&P Dow Jones Indices i FTSE Russell — są punktami odniesienia dla ogromnej części rynku. Według danych przywoływanych przez institute, około 54% aktywów funduszy długoterminowych w USA opiera się na ich indeksach, a same indeksy MSCI mają być powiązane z aktywami o wartości 21 bilionów dolarów.

To oznacza, że nawet techniczna zmiana metodologii może mieć realne skutki dla spółek:

• wpływać na popyt na ich akcje,
• zmieniać ich atrakcyjność dla funduszy pasywnych,
• ograniczać lub wzmacniać dostęp do kapitału.

BPI proponuje, by w szerokich indeksach rynku bazowo uwzględniać spółki legalne, płynne i inwestowalne, a bardziej wartościujące filtry zostawić dla indeksów jasno oznaczonych jako opcjonalne.

Dwa różne przypadki, wspólny mianownik

Na pierwszy rzut oka sprawa w Arizonie i spór wokół MSCI dotyczą zupełnie innych światów. W obu jednak chodzi o podobny problem: jakie standardy powinny obowiązywać, gdy technologia lub prywatne decyzje mają bezpośredni wpływ na instytucje publiczne i finansowe?

W sądzie to pytanie dotyczy wiarygodności materiału AI i prawa do sprawiedliwej procedury. Na rynku kapitałowym — przejrzystości zasad, według których prywatny dostawca indeksu może wpływać na to, gdzie płynie miliardowy kapitał.

Oba przypadki pokazują, że wraz z rozwojem AI i nowych modeli inwestycyjnych rośnie znaczenie nie tylko technologii, ale też reguł, które mają ograniczać nadużycia i chronić bezstronność decyzji.